E-mail

beheerder@databasevandewaanzin.nl

Waanzin

“Wat een waanzin!” Hoe vaak denkt of zegt u dat, als u de krant leest of zelf geconfronteerd wordt met een situatie die te gek voor woorden is? Alternatieve begrippen voor waanzin zijn: krankzinnig, dwaasheid, gekte en idioterie. Vaak heeft het te maken een opvallende mismatch tussen wat op papier is bedacht en de realiteit. Ook bepalen mensen op afstand (toeschouwers) wat mensen in de praktijk (deelnemers) moeten doen, veelal niet gehinderd door enige kennis van hoe de werkelijkheid in elkaar steekt. Soms werkt de waanzin alleen op de lachspieren, maar het komt ook voor dat mensen erdoor worden gedupeerd. Dan neemt deze tragische vormen aan, veelal verscholen achter kille statistieken. Getallen kunnen spreken, maar slaan de verhalen plat die wel verteld moeten worden.

Invoeren

In deze database kunt u uw ervaringen (observaties) delen. Dat doet u door op de invoeren-pagina een formulier in te vullen. Hierin geeft u aan: (1) uw naam, (2) uw e-mailadres, (3 de titel van wat u wilt vertellen, (4) wat het geografische gebied is waar het zich afspeelt, (5) wie de hoofdrolspeler is en (6) in welke categorie het voorbeeld valt (zie tabel hieronder). Daarna vertelt u uw verhaal, in bij voorkeur minder dan 100 woorden.

Spelregels

Iedereen mag voorbeelden van waanzin aandragen én iedereen krijgt toegang tot de volledige database. Om het niveau van de bijdragen te bewaken, hanteren we enige spelregels:

  • De voorbeelden moeten enigszins beschouwend zijn. Wij verwachten dat u ook aangeeft waarom er in het door u beschreven voorbeeld sprake is van waanzin.
  • Er mag geen schuttingtaal worden gehanteerd of worden gevloekt. Onze taal is rijk genoeg om waanzin scherp te duiden.
  • Er mogen geen mensen met naam en toenaam aan de schandpaal worden genageld. Persoonlijke vetes worden niet in deze database uitgevochten.
  • We zijn geen klachtenbureau.

Op het moment dat u het formulier heeft verzonden, staat het in de database van de beheerder. Hanteert u de spelregels op passende wijze, dan wordt de inhoud ervan beschikbaar gesteld voor een ieder. Dat kan een paar dagen duren.

Wilt u een langer betoog schrijven, vraag dan bij de beheerder de status van auteur aan. U krijgt dan inloggegevens en een A4-tje met instructies. Vervolgens kunt u een blog schrijven.

Voor het invullen van het geografische gebied, de hoofdrolspeler en de categorie maakt u in het formulier gebruik van pulldown-keuzes. Nadere uitleg over de categorieën wordt gegeven in onderstaande tabel. Het kan zijn dat uw illustratie van waanzin in meerdere categorieën valt. U kunt echter slechts één aangeven. Kies dan voor de best passende. En is geen van de categorieën passend, dan is er altijd nog de ‘geen categorie’ optie.

De categorieën

Doorgeschoten bureaucratieBureaucratie op zich heeft waarde, maar hier en daar schiet deze uit de bocht, veelal resulterend in veel papierwerk en grote vertragingen.
ProtokolderOver protokolder spreken we als het nuchtere verstand moet wijken voor formele procedures.
CoronaHoe reanimeren we iemand op anderhalve meter afstand? We komen vele vormen van waanzin tegen. Let wel: het gaat er niet om dat we corona waanzin vinden, of ontkennen.
OnderwijsAlles wat met onderwijs, studie, opleiding en ontwikkelingshulp te maken heeft.
Sociale domeinBij deze categorie gaat het onder andere om om de zorgverlening, schuldsanering, mensen aan werk helpen en jeugd aangehaakt houden.
Gezondheid en medicijnenAls je fysieke of psychische klachten hebt, kom je terecht in een systeem waarin je regelmatig denkt: hoe is dit mogelijk?
Milieu, water en natuurAls het gaat om onze leefomgeving zien we veel verspilling en ook bedreigende situaties ontstaan. Alles rond o.a. de droogte, pfas, stikstof, CO2 en de energietransitie past binnen deze categorie.
VoedingAls we gezond willen eten, wordt ons dat niet gemakkelijk gemaakt.
Ruimtelijke inrichting en verkeerWie in een stad, dorp of in het landelijk gebied om zich heen kijkt, ontwaart soms zeer merkwaardige situaties. Hoe verzinnen ze het?
BelastingHierbij gaat het zowel om vorm als inhoud. We verbazen ons keer op keer.
Ons rechtssysteemKernbegrippen in ons rechtssysteem zijn redelijkheid en billijkheid. Soms zijn die ver te zoeken. Hoe zit het met onze grondrechten?
SamenwerkingHet is een modebegrip geworden: samenwerking. De realiteit laat vaak zien dat het echt samen werken nog ver te zoeken is.
MarktwerkingHet dogmatisch streven naar ‘vrije markt’ laat vele maatschappelijke littekens achter.
Geen categorieAls uw onderwerp onder geen een van de categorieën geplaatst kan worden, kiest u voor deze mogelijk.
Er kunnen naar verloop van tijd extra categorieën bijkomen (of wegvallen).

Waarom deze database?

De doelen van het verzamelen van waanzin-illustraties zijn:

  • Het toewerken naar een gedeeld begrip van de waanzin. Bijzonder genoeg ziet bijna iedereen wel in dat bij de vele voorbeelden daadwerkelijk sprake is van waanzin. Bijvoorbeeld, medewerkers in de zorg zijn 30% van hun tijd kwijt met administratie. Wie vindt dat geen waanzin? Met de database kunnen we expliciet maken wat iedereen eigenlijk al weet.
  • Het organiseren van processen in de praktijk waardoor de waanzin gehalveerd wordt. Op het moment dat je begrijpt wat de bron van waanzin is, kun je er wat aan gaan doen. Met nadruk wordt hier gesproken over: de praktijk.

De gedachte om waanzin te verzamelen in een database komt voort uit de reacties op het boek ‘Halvering van de waanzin‘. Wie het gelezen heeft, komt met eigen voorbeelden. Als we deze nu een samenbrengen, wellicht ontdekken we dan patronen. De database is public domain, dus iedereen kan eruit halen wat voor hem of haar relevant is.

Klik op omslag voor meer informatie.

Theorie

Het is niet de bedoeling om een lang theoretisch betoog te houden, maar een tipje van de sluiter kunnen we wel oplichten. De kerngedachte is weergegeven in onderstaand figuur.

Mensen die met beide benen op de grond staan en om zich heen kijken, voelen zich een deel van een groter geheel. Ze zijn een speler in een groep van mensen en ervaren wederzijdse afhankelijkheid. De natuur omvat hen en toont zich in haar schoonheid én wreedheid. Dit is het deelnemersperspectief. Metafoor: je wandelt met een groep mensen door een onbekend landschap.

Neem je enige afstand en probeer je waarnemingen te objectiveren en generiek te maken zodat meer mensen er wat aan hebben, dan spreken we over het beschouwersperspectief. Je maakt onderscheid tussen objecten (dingen) en subjecten (mensen). Op basis van de observaties kun je maatregelen nemen. Metafoor: de coach die een team beter laat presteren.

Wordt de afstand nog groter, dan kom je terecht in het toeschouwersperspectief. Tussen jou en wat je waarneemt staat een scherm. Je kunt betrokkenheid voelen, vindt er ook van alles van, maar je vormt er geen deel van uit. Niet zelden voelen toeschouwers zich verheven boven de deelnemers. Metafoor: de politicus die spreekt over ‘de burger’. Of nog erger: ‘die buitenlanders’.

In een gezonde maatschappij is er sprake van een gezonde balans tussen de drie perspectieven. Echter – en dat is de stelling in het boek ‘Halvering van de waanzin‘ – we zijn teveel opgeschoven naar rechts. We objectiveren mensen en natuur en komen daarmee met de gehanteerde modellen en concepten steeds meer op afstand te staan van de realiteit, met veel waanzin tot gevolg. Toeschouwers bepalen wat deelnemers moeten gaan doen. Je krijgt zo een maatschappelijke afstomping.

Veel heeft te maken met het neoliberale systeem dat vanaf de Tweede Wereldoorlog steeds meer grip heeft gekregen op het reilen en zeilen in onze samenleving (zie de heldere Brainwash-bijdrage van George Monbiot hierover). Mensen worden geacht consumerende individuen te zijn, ondergeschikt aan de vrije markt. Ze zijn in toenemende mate objecten geworden. De natuur is gereduceerd tot leverancier van grondstoffen.

Ineenstorting?

In 1988 heeft de archeoloog Joseph Tainter een boek gepubliceerd met als titel The Collapse of Complex Societies. Elke maatschappij, zoals die van de klassieke Egyptenaren, Maya’s en Romeinen, komt op en stort in, in relatief korte tijd. Wat in honderden jaren is opgebouwd, kan in enkele jaren (decennia) worden weggevaagd. Het patroon dat bij de vele voorbeelden herkenbaar is, is hieronder weergegeven.

In iedere maatschappij (cultuur) neemt de complexiteit toe. De complexiteit van het bestuur (de macht) loopt daar steeds bij achter. Veel bestuurlijke acties zijn dan ook reactief van aard. Vanuit de bestuurskunde kennen we de wet van Perrow, dat de complexiteit van besturing gelijk moet zijn aan de complexiteit van de samenleving. Echter, daar kan niet aan worden voldaan, want maatschappelijke ontwikkelingen gaan steeds sneller. De maatregelen ter vergroting van de grip op het systeem gaan als gevolg daarvan steeds meer als een rem werken, met als gevolg dat verdere toename van de complexiteit geen toegevoegde waarde meer heeft. Sterker nog, waarden nemen af. Op een gegeven moment is er sprake van een kritisch verschil tussen de complexiteit van de maatschappij en die van het bestuur. Het bestuur is niet meer in staat de complexiteit van de maatschappij te benutten om tot goede oplossingen te komen voor de vraagstukken die de kop op steken. Na een periode van repressie stort het geheel in. De trigger kan zijn een extreme droogte, zoals bij de Egyptenaren, of een malaria-epidemie, zoals bij de Romeinen. Herkenbare elementen voorafgaand aan de ineenstorting zijn: decadentie en veel waanzin, heel veel waanzin.

De bron van waanzin, het verschil tussen de papieren werkelijkheid en de echte werkelijkheid, neemt in kracht toe. Wie met beide voeten in de praktijk staat, verbaast zich keer op keer, vooral als overheden zich vastklampen aan hun papieren werkelijkheid, ook wel geduid als beleidsrealiteit.

Mogelijk zitten we nu op zo’n kritisch punt. Overheden rennen als een tovenaarsleerling achter de feiten aan en proberen achterhaalde systemen actief te handhaven, wat hen steeds moeilijker afgaat. Vooral in de coronatijd ervaren we repressie en censuur, zelfs in Nederland. Nu is de ineenstorting van de westerse samenleving sneu voor ons mensen – ‘eigen schuld dikke bult’ zou je kunnen zeggen – maar in onze val sleuren we waarschijnlijk ook volledige ecosystemen mee, wat het einde kan betekenen van vele complexe levensvormen op aarde, waaronder de mens, wat toch wel erger is dan sneu.

Angst voor de tweede golf? (bron: MacKay Cartoons).

Optimisme

Groucho Marx stelde ooit: “We maken geen enkele kans, maar die moeten we met beide handen aangrijpen.” Dat is wellicht de houding die we nodig hebben om duurzaam te kunnen verblijven op onze aardbol. Dat vraagt wel wat van ons: een bevrijding vanuit het systeem waardoor we zijn opgeslokt. Het voorstel is om geen energie te steken in het immer doorgaan met de technologische optimalisatie van het systeem dat de waanzin voortbrengt, maar de waanzin te halveren om daarmee processen te prikkelen die bijdragen een een duurzame ontwikkeling. Maak de waanzin zichtbaar en ontmantel deze. Pak deze aan de bron aan. Het kan daarbij niet anders dan dat we opschuiven van ‘die mensen’ naar ‘wij mensen’ en een grote bijdrage wordt geleverd door deelnemers, zij die met beide voeten op de grond staan, in de praktijk.